Ontmoet onze onderzoekers #2

Maarten Schrama doet onderzoek naar de invloed van bestrijdingsmiddelen op voedselwebben

Sinds augustus 2015 werkt Maarten bij het Centrum voor Milieuwetenschappen in Leiden (CML). Daarvoor heeft hij al verschillende onderzoeken gedaan naar ecosystemen; van termieten in Zuid-Afrika tot kweldersuccessies op Schiermonnikoog. Momenteel doet hij vooral onderzoek naar aquatische voedselwebben. In Nederland heeft de landbouw een gigantische invloed op de natuur, en indirect weer op de mens. Bestrijdingsmiddelen grijpen op allerlei manieren aan op een voedselweb, maar hoe het precies werkt, daar is nog veel over onbekend. Maarten ziet het Levend Lab als een stimulerende onafhankelijke onderzoekslocatie, waar vele partijen samen komen. Hij hoopt dat het Levend Lab de start is van een levendige dialoog over dit soort onderzoek en dat het mensen van binnen en buiten de universiteit bij elkaar brengt.

Maarten Schrama heeft in 2007 zijn studie Biologie (Ecologie) afgerond aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Tijdens zijn stages heeft hij onderzoek gedaan naar het broedgedrag bij aaskevers, persoonlijkheden bij stekelbaarzen en de rol van termieten in het ecosysteem. Tussen 2008 en 2012 (RUG) heeft hij promotieonderzoek gedaan naar diversiteitspatronen van planten en dieren binnen de kweldersuccessies op Schiermonnikoog. Vervolgens heeft hij anderhalf jaar in Wageningen (NIOO-KNAW) onderzoek gedaan naar de invloed van biomassa van gewassen op de bodem en levensgemeenschappen. In 2014 ontving Maarten een NWO Rubicon beurs om onderzoek te doen naar invasieve soorten in graslanden in Manchester (University of Manchester). Sinds augustus 2015 werkt hij bij het Centrum voor Milieuwetenschappen (CML) en doet onderzoek naar de invloed van de mens op voedselwebben. Wij stelden hem wat vragen.

Wat vind je zo leuk aan het onderzoek aan voedselwebben?

“Mijn achtergrond ligt in de ecologie, ik ben begonnen als evolutionair bioloog, geïnteresseerd in het gedrag van beestjes. Ik heb veel onderzoek gedaan dat op landbouwsystemen gericht was. Het ging steeds meer over interacties binnen voedselwebben tussen beestjes, planten en abiotische factoren (zoals licht, water en temperatuur) onderling. En zo langzaamaan ben ik gedreven in de richting van hoe veranderen wij als mensen dat soort interacties. Ook ben ik er tijdens mijn studie achter gekomen dat ik een hele grote voorliefde heb voor het doen van experimenten in het veld, in het echt. Daar leer je naar mijn idee ook het meeste van.”

Wat voor onderzoek ga jij doen in het Levend Lab?

“Ik ga onderzoeken hoe aquatische voedselwebben beïnvloed worden door bestrijdingsmiddelen. Wat we bijvoorbeeld eerder hebben gevonden is dat zoetwaterpissebedden hun voedselbron veranderen als er ofwel veel insecticiden ofwel veel nutriënten in het water zitten. Bij veel insecticiden gaan ze veel dode beesten eten, bij veel nutriënten detritus. Als zoetwaterpissebedden dode beesten gaan eten, nemen ze meer bestrijdingsmiddelen op, waardoor er veel meer bestrijdingsmiddelen in de voedselketen komen. Daar kunnen dieren hoger in de voedselketen (waaronder wij) weer last van krijgen. Dus je ziet dat een voedselweb op een bepaalde manier kan reageren op verschillende toedieningen. En daar weten we nog helemaal niet zoveel van. Op die manier nadenken over systemen en over effecten van giftige stoffen wordt heel weinig gedaan. Aan de ene kant omdat het heel moeilijk is om dit in realistische situaties te onderzoeken, maar ook omdat de algemene interesse van dit soort experimenten heel laag is. Ondanks dat aquatische ecosystemen uiteindelijk voor iedereen van belang zijn.”

Waarom is onderzoek naar de invloed van bestrijdingsmiddelen op voedselwebben nodig?

“Zeker in Nederland heeft alles wat je op het land doet meteen invloed op aquatische systemen. De landbouw heeft een gigantische invloed op de natuur, en indirect ook weer op de mens. Ik denk dat we nu veel te veel afgedwaald zijn richting het zeer intensieve grondgebruik waarmee we ons land ingericht hebben. Ik denk niet dat er landbouw bestaat die zo goed mogelijk is voor de natuur, want dat is niks doen. Maar ik geloof wel dat het mogelijk is landbouw te bedrijven die minder schadelijk is voor de leefomgeving. En om erachter te komen welke bestrijdingsmiddelen wel of geen effect hebben op het voedselweb, daar is meer onderzoek voor nodig en dat is iets wat we graag met het Levend Lab gaan onderzoeken.”

Kun je dit onderzoek niet ook doen met al aanwezige gegevens uit databases?

“Je kunt kijken naar decennia van databases, allerlei gegevens, meetgegevens over hoe het gaat met aquatische biodiversiteit. Het grote probleem met aquatische biodiversiteit en lange termijn monitoring is dat er van álles gebeurt. Zo is er twintig jaar geleden het Rijn-Donau kanaal geopend, dat heeft een enorme lading exoten (soorten die oorspronkelijk niet in Nederland voorkwamen) met zich mee gebracht. Zoals een  aantal invasieve kreeftachtigen en mossels. Op weer andere manieren zijn ondertussen zeven verschillende soorten kreeften uit de hele wereld in Nederland geïntroduceerd. Veranderingen in het ecosysteem zou je aan pesticiden kunnen wijden, maar het zou net zo goed door die exoten kunnen komen. Maar tegelijkertijd zou het ook nog kunnen komen door het veranderde maai- of baggerbeleid van een waterschap, ook dat heeft een enorme invloed op het leven in een sloot. Er gebeurt te veel tegelijkertijd, daardoor kan je heel moeilijk de veranderingen die door landbouw komen onderzoeken met die databases.”

Waarom halen jullie geld binnen via crowdfunding en vragen jullie een bedrijf niet om geld?

“Ik denk dat het heel belangrijk is dat er in Nederland serieus onafhankelijk onderzoek wordt gedaan naar de dingen die wij doen met onze omgeving. De Nederlandse overheid vindt dat je in de wetenschap cofinanciering uit het bedrijfsleven moet binnenhalen. Dat vind ik heel slecht. In sommige dingen moet je gewoon onafhankelijk zijn. Je kunt niet altijd de slager zijn eigen vlees laten keuren. De toezichthouder en ook wetenschappelijk onderzoek, wat een vorm van toezicht is, kan alleen toezicht houden als hij zonder last en ruggenspraak uitspraken kan doen. Daarom is het heel belangrijk dat er onafhankelijke locaties zijn waar mensen dingen doen die ze belangrijk vinden en het Levend Lab is één voorbeeld daarvan. En ik vind het hoognodig dat er zoiets gebeurt.”

Hoe reageren anderen over jullie plannen met het Levend Lab?

“Wat ik ontzettend leuk vind is dat er allemaal mensen enthousiast reageren op dit initiatief. Ze komen met allemaal andere ideeën waar we zelf nooit aan gedacht hadden. Ik hoop dat het Levend Lab een soort stimulerende onderzoeks-locatie wordt voor veel mensen. Een plek waar mensen dingen kunnen doen die mensen binnen de universiteit en buiten de universiteit bij elkaar brengt. En het liefst natuurlijk dingen die je niet verwacht. Ik heb zelf allemaal leuke plannen hoe ik voedselwebben wil construeren. Maar ik heb ook gehoord van mensen van Natuurkunde die een bepaald apparaat voor het meten van waterkwaliteit willen testen. Er zijn mensen van het IBL en BaseClear bezig met de ontwikkeling van speciale methodes (eDNA) om de aanwezigheid van soorten in water aan te tonen en willen het Levend Lab daarvoor gebruiken. Mensen van Naturalis en de waterschappen zijn ook geïnteresseerd hoe het gaat verlopen. En er zijn mensen van scholen die het leuk vinden om bij ons te komen kijken. Het Levend Lab wordt een plek waar je met elkaar leuke nieuwe dingen kunt ontwikkelen. En ik denk dat goede wetenschap alleen maar ontwikkeld wordt in goede dialogen. Er zijn te weinig laagdrempelige onderzoekslocaties in Nederland waar mensen bij elkaar kunnen komen om leuke ideeën uit te wisselen. Ik hoop dat het Levend Lab een soort ankerpunt wordt in zo’n gemeenschap voor onderzoekers. Ik hoop dat dit een start is van een levende dialoog binnen dit wereldje, en misschien ook erbuiten.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s